Brak kosztorysu ofertowego w postępowaniu na roboty budowlane nie zawsze uzasadnia odrzucenie oferty. Ocena zależy od dokumentów zamówienia, sposobu określenia wynagrodzenia oraz funkcji, jaką kosztorys pełni w kalkulacji ceny i rozliczeniu umowy. Wykonawca, który kwestionuje decyzję zamawiającego, powinien wykazać, że brak dokumentu nie powoduje niedopuszczalnej zmiany treści oferty albo że kosztorys nie stanowił jej obligatoryjnego elementu merytorycznego.
Znaczenie sposobu rozliczenia robót
Wynagrodzenie ryczałtowe i kosztorysowe wiążą się z odmienną funkcją kosztorysu ofertowego. Przy ryczałcie wykonawca co do zasady zobowiązuje się wykonać określony przedmiot zamówienia za z góry ustaloną kwotę. Kosztorys może pełnić funkcję pomocniczą, na przykład służyć rozliczeniom częściowym lub analizie zakresu robót. Sam brak takiego dokumentu nie przesądza wtedy o niezgodności oferty z warunkami zamówienia.

Inaczej jest przy wynagrodzeniu kosztorysowym. Jeżeli wysokość należności zależy od ilości wykonanych robót i cen jednostkowych, kosztorys może stanowić istotny element treści oferty. Brak cen, pominięcie wymaganych pozycji albo zastosowanie parametrów niezgodnych z dokumentacją zamówienia może uniemożliwić prawidłową ocenę oferty i późniejsze rozliczenie prac.
W orzecznictwie KIO można znaleźć zarówno rozstrzygnięcia podważające odrzucenie oferty z powodu braku pomocniczego kosztorysu przy wynagrodzeniu ryczałtowym, jak i wyroki uznające kosztorys za wiążący element oferty. Przykładem pierwszego podejścia jest wyrok KIO 127/12, natomiast w wyroku KIO 1909/16 podkreślono znaczenie kosztorysu przy rozliczeniu kosztorysowym. Nie tworzy to zasady, że jeden rodzaj wynagrodzenia automatycznie przesądza wynik każdej sprawy.
Jak interpretować wymagania SWZ
Punktem wyjścia jest analiza Specyfikacji Warunków Zamówienia (SWZ), w szczególności opisu sposobu obliczenia ceny, formularzy ofertowych i projektu umowy. Trzeba ustalić, czy zamawiający wymagał jedynie podania ceny całkowitej, czy także wypełnienia wszystkich pozycji kosztorysowych i wskazania cen jednostkowych.
Przy ocenie ryzyka odrzucenia oferty należy sprawdzić następujące elementy:
- Rodzaj wynagrodzenia przewidzianego w projekcie umowy.
- Znaczenie kosztorysu dla ustalenia ceny oraz rozliczenia wykonanych robót.
- Jednoznaczność wymagań dotyczących formy i zawartości kosztorysu.
- Skutki pominięcia dokumentu lub poszczególnych pozycji dla porównywalności ofert.
- Możliwość poprawienia błędu na podstawie przepisów Prawa zamówień publicznych bez niedopuszczalnej zmiany oferty.
Jeżeli SWZ nie wyjaśnia, czy kosztorys ma charakter wiążący, zamawiający nie powinien zastępować niejasnych postanowień własną interpretacją dopiero na etapie oceny ofert. Z drugiej strony wykonawca nie może zakładać, że brak jednoznacznego określenia skutków pominięcia dokumentu zawsze umożliwi jego późniejsze dostarczenie.
Uzupełnienie dokumentu i odwołanie do KIO
Nie każdy brakujący załącznik można uzupełnić. Należy odróżnić dokumenty podmiotowe i przedmiotowe od elementów określających treść zobowiązania wykonawcy. Jeżeli kosztorys stanowi treść oferty i zawiera informacje konieczne do ustalenia cen jednostkowych, jego późniejsze sporządzenie może prowadzić do niedopuszczalnego uzupełnienia oferty. Jeżeli ma charakter dokumentu pomocniczego, ocena może być inna. Nie rozstrzyga tego sama nazwa załącznika.
W przypadku odrzucenia oferty wykonawca powinien przeanalizować uzasadnienie decyzji i porównać je z wymaganiami SWZ (więcej tutaj). W odwołaniu warto wskazać konkretne postanowienia, sposób rozliczenia umowy oraz wpływ brakującego dokumentu na treść oferty. Należy również zachować terminy na wniesienie odwołania, które zależą od okoliczności i sposobu przekazania informacji o czynności zamawiającego.
O wyniku sporu decyduje przede wszystkim rzeczywista funkcja kosztorysu w danym zamówieniu. Wykonawca powinien oceniać ofertę przez pryzmat dokumentacji postępowania, a nie wyłącznie na podstawie ogólnej tezy, że przy wynagrodzeniu ryczałtowym kosztorys jest nieistotny.

