Brak formalnego zgłoszenia podwykonawcy inwestorowi może ograniczyć możliwość dochodzenia zapłaty bezpośrednio od inwestora. Nie oznacza jednak automatycznie utraty roszczenia o wynagrodzenie. Podwykonawca powinien ustalić, jaki zakres robót wykonał, na jakiej podstawie je zlecono oraz czy spełniono przesłanki solidarnej odpowiedzialności inwestora określone w art. 647¹ Kodeksu cywilnego (z którego treścią możesz zapoznać się tutaj: https://przepisy.gofin.pl/przepisyno,204,157281,0,0,20170101,3,0.html). Szczególnej oceny wymagają roboty dodatkowe, które nie zostały objęte pierwotnym zakresem zgłoszenia.
Odpowiedzialność inwestora na podstawie art. 647¹ KC
Art. 647¹ KC przewiduje solidarną odpowiedzialność inwestora i wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy za wykonane roboty budowlane. Warunkiem jest zgłoszenie inwestorowi szczegółowego przedmiotu robót przed rozpoczęciem ich wykonywania. Zgłoszenia może dokonać wykonawca albo sam podwykonawca. Inwestor może w ciągu 30 dni od otrzymania zgłoszenia wnieść sprzeciw wobec wykonywania robót przez podwykonawcę.
Odrębne zgłoszenie nie jest wymagane, jeżeli inwestor i wykonawca określili szczegółowy przedmiot robót wykonywanych przez oznaczonego podwykonawcę w umowie zawartej w formie pisemnej pod rygorem nieważności. W praktyce trzeba zatem sprawdzić nie tylko korespondencję, ale również umowę główną, jej załączniki i dokumentację uzgodnień.
Brak zgłoszenia nie zwalnia wykonawcy z obowiązku zapłaty za roboty zamówione i wykonane zgodnie z umową. Ogranicza natomiast możliwość oparcia roszczenia wobec inwestora na szczególnym mechanizmie solidarnej odpowiedzialności. Nie należy utożsamiać tych dwóch podstaw dochodzenia należności.
Roboty dodatkowe a zakres zgłoszenia
Największe ryzyko powstaje wtedy, gdy podwykonawca rozszerza zakres prac bez udokumentowania uzgodnień z wykonawcą i bez przekazania inwestorowi informacji o nowych robotach. Zgłoszenie obejmujące pierwotny zakres nie musi automatycznie zapewniać ochrony dla wszystkich późniejszych prac (o czym szczegółowo piszemy w tym artykule). Decydujące znaczenie ma szczegółowy przedmiot robót oraz treść dokumentacji.
Przed wystąpieniem z roszczeniem należy zgromadzić dokumenty potwierdzające podstawę zlecenia i rzeczywisty zakres wykonanych prac. W szczególności warto przygotować:
- Umowę podwykonawczą wraz z załącznikami i zmianami zakresu.
- Pisemne zlecenia robót dodatkowych, zatwierdzone protokoły konieczności oraz korespondencję z wykonawcą.
- Dokumentację potwierdzającą zgłoszenie podwykonawcy i zakres robót inwestorowi, jeżeli takie zgłoszenie nastąpiło.
- Protokoły odbioru, obmiary, wpisy w dokumentacji budowy oraz zestawienie wykonanych prac.
- Faktury, wezwania do zapłaty i dokumenty potwierdzające wysokość zaległości.
Jeżeli roboty dodatkowe nie zostały zgłoszone, należy ustalić, czy można wykazać, że inwestor otrzymał wcześniej dokumentację obejmującą ich szczegółowy przedmiot. Sama wiedza o obecności podwykonawcy na budowie nie zastępuje automatycznie ustawowych przesłanek odpowiedzialności.
Jak dochodzić zapłaty
Pierwszym krokiem jest wezwanie wykonawcy do zapłaty z określeniem podstawy roszczenia, kwoty i terminu płatności. Jeżeli istnieją przesłanki odpowiedzialności solidarnej, podwykonawca może skierować odrębne wezwanie również do inwestora. Powinien przy tym wskazać, z czego wynika odpowiedzialność inwestora i jakie roboty obejmuje.
Jeżeli wykonawca kwestionuje wykonanie prac albo ich cenę, istotne będą dowody uzgodnienia zakresu, wykonania robót oraz akceptacji ich rezultatów. W przypadku robót dodatkowych nie należy zakładać, że sam wpis do dziennika budowy przesądza o zgodzie na zwiększenie wynagrodzenia. Znaczenie ma umocowanie osoby zatwierdzającej prace i treść zawartych uzgodnień.
Podwykonawca powinien również kontrolować terminy przedawnienia. Ich bieg zależy od charakteru roszczenia i okoliczności sprawy. Negocjacje lub samo wysłanie wezwania do zapłaty nie zawsze zabezpieczają roszczenie przed przedawnieniem.
Skuteczne dochodzenie wynagrodzenia wymaga oddzielenia roszczenia wobec wykonawcy od ewentualnej odpowiedzialności inwestora. Kluczowe są dokumenty potwierdzające zamówienie robót dodatkowych, ich zakres, wykonanie i wartość, a także spełnienie warunków art. 647¹ KC.
